Çay Briketleri

Yaşadığımız çayda artık standart hale gelmiş olan çeşitli ödeme şekilleri var. Kağıt para, jeton, senet, elektronik fon transferi gibi usüllerle ürünler ve hizmetler için ödeme yapabiliyoruz. Fakat binlerce yıl önce durum pek de böyle değildi ve takasa dayalı alışverişlerde tacirler aklınıza gelebilecek her şey ödeme aracı olarak kullanıyorlardı: Kıymetli taşlar, inciler, altın dişler, tuz, bazı madenler, kağıt tomarları ... vs.

Çay Briketleri

Elbette Çin diyarları söz konusu olduğunda çay da bir ödeme aracı olarak yüzyıllar boyunca kullanılmıştır. Belçika Merkez Bankası müzesinde, tarih boyunca kullanılan sikkeler ve banknotların yanında, bir ödeme aracı olarak çay briketlerine rastlayabilmek mümkün. Bu çay briketlerinin çok yakın zamanlara kadar yaygın olarak kullanıldığı, hatta Sibirya, Nepal gibi bölgelerde günümüzde dahi takas edildiği bilinmekte.

 

ÇİN VE ASYA USULÜ ÖDEME BİÇİMLERİ

 

Tarih içinde pek çok değişik malzemenin işlenerek, kaplanarak para birimi olarak kullanıldığı bilinmekte. Asya, Afrika ve Okyanus adalarında değişik kabuk türleri para olarak kullanılmış. Bazı kabuklar ise, değişik malzemelerin işlenmesi ile elde edilmiş. Bunların arasında kemik, ağaç, sedef, taş, gümüş, altın, bronz, yeşimtaşı bulunmakta ve elbette malzemelerin değer derecesine göre birbirleri arasında kur (değer) farkı da gözlemlenebilmekte.

 

Bıçak, küçük kürekler gibi aletler dahi para birimi olarak kullanılmışlar fakat bunların ticaret hayatı içinde elden ele nakledilmeleri pek de kolay olmadığı için pek rağbet görmemişler.

 

 

Fakat, tüm bu malzemelerin ötesinde, kullanım kolaylığı açısından en çok kullanılanları elbette ki farklı büyüklüklerdeki jetonlardır. Ortalarındaki delik sayesinde ipe dizilebilen bu jetonlar dünyanın her yerinde, her medeniyetinde değişim birimi olarak kullanıldılar.

PARAM YOK, ÇAY VERSEM OLUR MU?

 

ÇAY BRİKETLERİ

 

Bir değiştokuş birimi olarak preslenmiş çay briketleri 9. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar Çin, Moğolistan, Tibet, Türkmenistan ve Rusya'da kullanıldılar. Çin imparatorlarının bu çay briketleri üzerinde üretim yetkileri, tekelleri bulunmaktaydı. Briketler genelde Çin'in Sichuan bölgesinde, kısmen Rusya'da değişik ebatlarda üretilebiliyordu. Bunlar daha sonda yak isimli öküzlerle veya deve kervanları ile taşınmaktaydı.

 

Üretimde kullanılan çay türlerine göre, bu briketlerin birbirleri arasında kalite farkı bulunmaktadır. Biçimine ve kalitesine bağlı olarak her biri ayrı bir banknotmuş gibi kabul edilebilir. Üretim kriterleri arasında renkleri, fermentasyonları ve sıkıştırılmış çay katmanlarının sayısı önem kazanmaktadır.

 

Çay briketlerinde, en iyi kalitede çay koyu kahverengi ve özellikle iyi fermente edilmiş olanıdır. En çok kullanılanı ise koyu sarı renkte ince dal ve yapraklardan örülü, hafif kurum bulunan türüdür.

 

Çay briketleri bir dizi işlem sonucu ortaya çıkarlar. Öncelikle, çay yaprakları güneş altında iyice kurutulur. Sapları ve istenmeyen kısımları çıkarılır ve bir elekten geçirilirler. Çaylar özel bir torbaya konur, kaynayan suyun üzerinde buhara tabi tutulur, özenle dövülür ve ince dallar öğütülür.

 

Sonra geride kalanın tümü metal bir kalıp içine konulur. Bu kalıp bir parça daha nemlendirilir ve içindeki hava kabarcıkları mümkün olduğunca yok edilir. Çay briketinin bir arada durması ve son şeklini alması için, yapıştırıcı madde olarak sığır kanı, gübre, un gibi uygun görülen malzeme eklenebilir. Sonunda, kullanıma hazır hale gelmeden önce, ateşte iyice kurutulur.

 

Çay briketlerinin bir yüzü üç ayrı bölüme ayrılabilir. Resimde gördüğünüz çay briketinin bir yüzü üç ayrı dörtgene bölünmüştür.İlk bölümde hizalanmış beş yıldız bulunur. İkinci bölümde üç sütunlu bir mabet resmi olabilir. Genelde ortadaki sütunun üzerinde yine bir yıldız sembolü vardır. Tüm bu resim bitki motifleri ile çevrilerek süslenir. Son bölümde ise, iki ayrı kolon halinde, briketin geldiği yeri açıklayan Çince karakterler vardır.

 

Briketin arka yüzü ise, tıpkı bir çikolata barını andıracak biçimde, 16 bölüme ayrılmıştır ve her bölümde aynı kavisli şekiller bulunur. Küçük ödemeler yapmak gerektiğinde bu bölümlerden bir uygun bir alet ile kesilebilir ve koparılabilir.

 

Rahat taşınabilir olmaları, hafiflikleri, ayrı parçalara ayrılabilmeleri gibi sebeplerle çay briketleri yüzyıllarca farklı medeniyetlerden insanlarla yapılan ticaretlerde bile para olarak kullanıldı.Bunların ötesinde, çay içilebilir bir malzeme olduğu için ayrı bir değere sahipti ve tacirler imparatora verecekleri vergide çay briketlerini kullandılar. Bu briketlerin üretim merkezinden, anavatanından uzaklaştıkça, çay briketleri daha nadir bulunan bir meta oldukları için iyice değer kazanırlardı. Farklı türden yiyecekler, içecekler, madenler ile bir takas malzemesi olarak da iş görmekteydiler.

 

Bu briketlerin bazı kıtlık dönemlerinde yiyecek olarak da kullanıldığı düşünülmekte. Bazı akciğer hastalıklarına karşı ilaç olarak da alınabiliyorlardı. Sibirya gibi, zor hayat şartlarının hüküm sürdüğü yörelerde, insanlar jeton paralardan çok, şifa verici özelliğinden dolayı çay briketlerini tercih ediyorlardı. Ve elbette, istendiğinde bu briketler asıl görevlerini yerine getirirler, yani çay olarak içilebilirlerdi. Bu durumda, uçlarından bir parça koparılarak, o yörenin alışkanlıklarına uygun biçimde demlenebilir, içlerine farklı malzemeler katılabilirdi.

 

 

Günümüzde ise çay briketleri ticari önemlerini kaybettiler. Çay demetlerinin preslenerek bir tuğla şeklinde saklanması hala çok yaygın, fakat bu tarz kullanım özellikle medeniyetten kopuk biçimde yaşayan dağlık bölgelerde geçerli.

 

Kaynaklar:

 

Bresset Ken "Çin'de çay paraları", Uluslararası Para Tarih Kurumu yayınları, no:44, 2001

Quiggin A. Hingston, İlkel Paraların Tarihçesi, Londra, 1949.

Beğendim 0 Muhteşem 0 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

NAMAZ VAKİTLERİ
yukarı çık